اپراتورهای مخابراتی کشور ما پیش از شروع رخداد پیاده روی زائران اربعین حسینی اقدام به انتشار مبالغ رسمی خدمات خود در عراق کردند تا زائران بدانند که چه چیزی در انتظار آن‌ها است و تقریب هزینه‌های خود را از پیش انجام بدهند ولی در طول یکی دو روز اخیر شاهد اخبار متعددی از رسانه ملی هستیم که خبر از ارقامی غیر معمول برای مکالمات و اینترنت زائران اربعین می‌دهند. به همین دلیل نیز تصمیم گرفتیم تا نگاهی به رسالت یک رسانه ملی انداخته و به نوعی نوری بر این اخبار مه آلود بیندازیم تا ببینیم که چقدر باید به این موارد باور داشت. این اخبار از چندین جهت مشکل دار به نظر می‌رسند و در ادامه به مشکلات مربوط به نوع پوشش این اخبار توسط رسانه ملی خواهیم پرداخت.
مشکل اول: منبع، یکی از چند صدهزار زائر اربعین

وقتی که یک خبرنگار می‌خواهد یک مطلب را در رسانه‌ای به وسعت رسنه ملی کشور مطرح کند، ابتدا باید خود را از منبع این خبر مطمئن کند. این امر موجب می‌شود که اخبار کذب و بی پایه و اساس به شبکه ملی کشور ما راهی پیدا نکنند که متاسفانه صدا و سیمای ایران بارها نشان داده است که در این باره چندان همت بالایی ندارد.

مطالب مرتبط



این موضوع تنها به مبحث یاد شده درباره زائران اربعین مربوط نیست بلکه برای مثال در مورد ساده‌ای مثل فوتبال هم شاهد این هستیم که یک گزارشگر از روی صفحه ویکی پدیا که توسط هر انسانی روی زمین قابل ویرایش است، اطلاعات خود را به کاربران می‌دهد و همین موضوع دستمایه تغییر عمدی داده‌ها توسط یک جوان و اعلام رسمی نام آن جوان به عنوان معمار یک ورزشگاه بزرگ جهانی توسط مجری مربوطه می‌شود. ماجرای نرخ‌های مکالمه مسافران اربعین نیز دقیقا مصداق همین ماجرا است. وقتی که این خبرنگار از پیش زمینه‌های اعلام‌های رسمی اپراتورهای اصلی کشور مانند همراه اول و ایرانسل هیچ آگاهی‌ای ندارد و تنها می‌خواهد خبر داغ و زرد را سریعا گفته و در نهایت با افتخار نام خود و صدا و سیما را ببرد، نتیجه‌ای بهتر از این شکل نخواهد گرفت.
رسالت رسانه به بررسی منبع است و همین امر تفاوت یک رسانه خوب و یک رسانه بد را تعیین می‌کند و حتی در صورتی که ماهیت منبع خبر نیز مشخص نباشد، دستور کار و سرمشق‌های بسیار ویژه‌ای وجود دارد که می‌توان به آن‌ها رجوع کرد و هر خبرنگاری که به صورت حرفه‌ای وارد این حیطه شده و تحصیلاتی در این زمینه داشته است، از این موارد آگاهی دارد. البته این موضوع، ما را به مشکل دوممان می‌رساند.
مشکل دوم: عدم شفاف سازی موضع

وقتی که ماهیت منبع خبر مشخص نیست، یک رسانه باید شفاف سازی کند که این موضوع تنها نقل قول از جاضرین در صحنه بوده و به هیچ عنوان نشان دهنده دیدگاه رسانه یاد شده نیست. این امر موجب می‌شود که در صورت مشکل داشتن منبع و جعلی درآمدن این خبر، بتوان حقیقت ماجرا را به خوبی به عنوان دنباله و نتیجه گیری منتشر کرد.
عدم اعلام این شفاف سازی در ماجرای اپراتورهای مخابراتی برای زائزان اربعین موجب شده است که بسیاری از بینندگان تلویزیون ملی ایران مستقیما همراه اول را هدف قرار داده و آن‌ها را بدون دادگاه، با صدور حکم روبرو کنند ولی حقیقت ماجرا چیست؟ حقیقت ماجرا چیزی نیست که بتوان یک باره و در یک حرکت انقلابی و با یک گزارش به آن پی برد. همراه اول و ایرانسل نرخ قیمت خود برای زائرین کربلا را علام کرده‌اند و آن را به خرید سیم‌کارت مخصوص زائران مشروط کرده‌اند و باید دید که اولا کسی که این ادعا را کرده است، این موارد را رعایت کرده است یا خیر و دوما آیا سندی برای اثبات ادعای خود دارد یا خیر؟ این امر به واسطه عدم شفاف سازی رسانه‌ها موجب ایجاد موج یک طرفه‌ای علیه اپراتورهای کشور، به خصوص همراه اول شده است ولی رسالت رسانه‌ای شامل اجازه فرصت تحلیل برای منابع نامشخ است که متاسفانه بازهم این موضوع به یک حلقه مفقود دیگر در رسانه‌های ایران بدل شده است.
مشکل سوم: رویکرد یک طرفه

در بخش پیش اشاره کردیم که ضرورت اجازه دفاع تا چه اندازه مهم است. حتی اگر منبع خبر بسیار معتبر باشد و اسناد بسیار واضح، بازهم باید به طرفین اجازه داد که بتوانند مستندات خود را در دفاع از خود منتشر کنند. روش انجام شده توسط صدا و سیما بیشتر شبیه به راه انداختن یک دعوا به نظر می‌رسد تا ارائه یک خبر آگاه کننده و همین امر اندکی رویکرد یک طرفه این رسانه را نشان می‌دهد.
رویکرد یک طرفه به هیچ عنوان نباید در رسانه‌ها جایی داشته باشد و تنها جایی که می‌توان رویکردی یک طرفه داشت، تبلیغاتی است که تکلیف همه با آن روشن است ولی جدا از این تبلیغات، هیچ کجای کار نباید در رسانه ملی ما شاهد رویکردی باشیم که شرکتی مانند همراه اول و ایرانسل را به خاطر ماجرای نه چندان واضح زائران اربعین کوبیده و نه فضای دفاع به آن‌ها بدهد و منبع خود را شفاف سازی کند. این رویکرد عملا می‌تواند در رسانه‌های دیگر با دفاع طرفین ادامه پیدا کند ولی نتیجه به دست آمده تنها به حاشیه رانده شدن صدا و سیما خواهد بود که خبری خوش برای این رسانه نخواهد بود. البته دیگر موضوع نیز این است که افرادی که چندان به اینترنت و رسانه‌ها مستقل دسترسی ندارند، ممکن است حرف صدا و سیما را حجت تمام فرض کرده و رسما همراه اول و ایرانسل را ناعادل بدانند که این امر بازهم به باخت این افراد منتهی خواهد شد زیرا اپراتورهای کشور ما تلاش زیادی برای بهبود زیرساخت خدمات برای مناطق دورافتاده داشته‌اند و دور کردن این افراد از خدمات به واسطه مسموم سازی ذهن آن‌ها رسما مشکلی است که رسانه ملی ایجاد کرده است و نه همراه اول یا ایرانسل. صدا و سیما هنوز فرصت جبران این اشتباه را دارد ولی سابقه این رسانه نشان داده است که این موارد اهمیت چندانی برای آن‌ها ندارند و گویا رسالت رسانه‌ای بزرگ‌ترین رسانه کشور در دستور کار آن‌ها حداقل در چند صفحه اول جایی ندارد.

بیشتر بخوانید


نوشته زائران اربعین و ماجرای نرخ‌های نجومی تلفن، مرز باریک بین دروغ تا سیاه نمایی اولین بار در موبایلستان. پدیدار شد.


منبع : موبایلستان